|
سن بیزیم بایرامیمیزسان قیشی یاز ائیله میسن...
|
|
|
|
||||
|
حدودن اون ايكي ياشيمدا ائشيتديگيم بير نئچه اويناق و آخيجي باياتي، هميشه داماغيمدا داد وئرركن، مني بؤيوك و توزاناقلي اوسطوره وي عالم لرله ايلگي لنديرردي. من او زامانلار تحصيل آلماق اوچون، كنديميزدن اوزاق دوشموشدوم؛ آمما يايدا اورايا دؤنركن ائله بيل ازلي و اوسطوره وي خاطيره لريمه قاييدارديم. آنا قوجاغي و آتا تورپاغي همن باياتيلارين داديني منده ديريلدردي. او باياتيلار بونلاردان عبارتدير: « بو داغلار اولمايايدي لاله سي سولمايايدي بير آيريليق بير اؤلوم هئچ بيري اولمايايدي» **** « آي گئتدي باتان يئره ملكلر ياتان يئره عمي اوغلو قوربان اولسون عمي قيزي ياتان يئره» البته من بو گؤزل و روح شاشديران باياتيلارين ائشيتمه سيني، اؤز بؤيوك قارداشيمين عمي قيزيما پاي وئرديگي مقدس عشقينه بورجلويام و همشه اونلارين بو مقدس عشقيندن ممنون اولموشام. آمما بو ايكي باياتي دان علاوه اوچونجو باياتي منيم بورادا سؤز مبحثيمدير. او باياتي بودور: « آنام اوزان اولوبدور دردي پوزان اولوبدور اوزاق دوشن ياريما نامه يازان اولوبدور» البته بللي دير بو باياتي نين، ايكينجي بيتي عادي و يئني قوشمادير. آمما من عزيز اوخوجومون نظر دقتيني بو باياتي نين ايلكين بيتينه جلب ائديرم. بو بيت چوخ اسكي زامانلارين روحونو داشيير؛ يعني آشيقلارين اجدادي ساييلان « اوزان» لار زامانينا قاييدير. بو بيتي بير ده اوخوياق: آنام اوزان اولوبدور دردي پوزان اولوبدور منجه بو بيتده نئچه كلمه چوخ عجيب و او قدر ده دقته لاييقدير: 1- آنا 2- اوزان 3- دردي پوزان دئمه لي يم، من او زامانلار هر كيمسه دن « اوزان» ين معناسيني سوروشدوم، حتي قاري قوجالاردان، منه دوزگون و بللي جاواب وئرن اولمادي. سانكي بو اسكي كلمه نين معناسي خالقين ذهنيندن سيلينميشدي؛ آمما اؤزو باياتيلاردا ياشاييردي. سونرالار اوزانين معناسي ني دوشونركن، منيم قارانليق ذهنيمده بو مساله يه شافاق آتيلدي. ايندي او مساله ني آرتيق آيدينلاتماق ايسته ييرم. اوزان محتواسي تورك تاريخينده مختلف سؤزجوك لرده گزيبدير. او جمله دن: « شمن، سامان، شامان، قام، كام، قارا كام، آغ كام، يانشاق، باكسي، باخشي، اوزان و نهايتن، آشيق». اسكي توركلرين اينامينا گؤره، اوزان و شامان، روحيله جسمين، ماديات لا معنوياتين آراجيسي و يئرله گؤيون كؤرپوسودور. توركلره گؤره، اوزان مقدس دير. اوزان نبي (پيشگو)، حكيم، كاهن، آوسونچو، ائلجه بيلن، اوتاجي( يعني طبيب)، درد پوزان، جراح، شاعير، سؤز قوشوب اوخويان، و خلاصه خانلارين و خاقانلارين آغ ساققالي و ساغ الي دير. عاليم لر يازيرلار؛ تورك لرده اولان اوزان و شامانلارين ادبياتي عموميت له، هم ساحيرليگين و همده قاباقجيل دينلرين و عرفانلارين ايلكين قايناغي ساييلا بيلر. « ميرچا الياده» دونيانين بؤيوك ميتولوژيستي يازير: شامانيزم ادبياتيندا تدقيق آپارماميش، دين، عرفان و اوسطوره حوزه سينده، هر جوره تدقيق و تحقيق آپارماق، البته يئرسيز و حاصل سيزدير. « آنام اوزان اولوبدور- دردي پوزان اولوبدور» بيتينده دقت ائتديگينيز كيمي، اورادا بير آنانين اوزان اولماسيندان سؤز گئتديگي آيدينجاسينا گؤرونور. بيزيم معمولي ذهنيتيميز هميشه اوزانلاري كيشي لردن بيلرميش. منجه بو باياتي قادينلارين آشيق و اوزان اولماسيني اسلامدان قاباق عصرلرده خاطيرلادير. بيلديگيميز كيمي توركلر موسلمان اولاندان سونرا، قادينلارين حياتي و اجتماعي داورانيشلاري گئچميش عصرلردن فرقلي اولموش. باياتيدا، قادينين اوزان اولماسي و سونرا دردي پوزان اولماسي، سسله نير، بو سس بيزه اوزانلارين حكيم، اوتاجي و طبيب اولماسيندان دانيشير. اوزانلار و بو گون ايسه آشيقلار قديم عصرلرده تورك لرين آغ ساققالي و مشاوري ايميشلر؛ آمما اونلاردان علاوه اوتاجي ليق و حتي جراح ليق، اونلارين ان اؤنملي ايشلريندن ساييلارميش. بو آرادا تورك بير قادينين كيشي لرله ياناشي قوپوز آليب، باياتي قوشوب، سؤي سؤيله مه سي و سونرا طبابت ائتمه سي، بو گونكو قادينلاريميزا و قيزلاريميزا بؤيوك اؤرنك و يولواج اولا بيلمزمي!؟ سؤزلريمين سونوندا بير تاريخي روايتي خاطيرلاماق اسيته ييرم. تاريخ يازير: 431 ه. ق/ 1040 م ايلينده اوغوز توركلري نين، غزنوي سلاله سيله اصلي و بؤيوك ساواشي اولور. بو ساواشين آدي « داندانقان» ساواشي آدلاناراق، تاريخين آدليم و تانينميش ماجرالاريندان ساييلير. بو ساواشدا مسعود غزنوي بير طرفده و ايكي قارداش توغرول بي و چاغري بي، اوغوز تورك لري نين باشچي ليقيله بير طرفده دايانميشديلار. چاغري بي دئمه لي، دندانقان ساواشي بوتون تورك لرين و دونيانين يازي سين دييشه بيلردي و بئله ده اولدو. او توغرول بيه دئيير: قارداش، بو ساواشدا بيز مظفر اولساق؛ بوتون دونيا بيزيمكي اولاجاقدير. يازيرلار سلجوقي قوشونوندا بير بؤيوك اوزان يعني آشيق وار ايميش. بو اولو اوزان، اينانيلمازجاسينا، سلجوق قوشونونو و او ايكي قارداشي مبارزه يه تشويق ائديرميش. اونون تشويقلري، توركلرين غئيرت دامارلارين قايناديب، و او نابرابر ساواشي سلجوقلارين خئيرينه قورتاردي. ساواشدان سونرا توغرول بيگ و چاغري بيگ او اوزانين آياغيندان اؤپوب، اونا خلعت باغيشلاييرلار. بو روايتده بير آشيق- اوزانين دانيلماز تاثيريني نه تكجه توركلرين ياشاميندا، بلكه اسلام دونياسيندا آيدينجاسينا گؤروروك. زنگان/ 30/ 1/ 1388 – آشیقلار بایرامی گونو
|
|||||
|
|||||