یادی از شعرای فقید معاصر زنجان / ع.م.بیانی

در سال‌های اخیر تعدادی از شاعران شیرین سخن زنجان بعد از عمری مجاهدت فرهنگی و خلاقیت‌های ادبی دار فانی را وداع گفته و آثاری از خود به جا گذاشتند که مایه مباهات و نشانه‌ای بر زبان و فرهنگ بومی مردم این دیار می‌باشد. ضمن آرزوی علو درجات برای ایشان، به معرفی آنها می پردازیم:

1-   محمدرضا روحانی

وی از شاعران پیشکسوت زنجانی است که در سال 1302 شمسی در زنجان متولد شد. پدرش شیخ یحیی طارمی از علمای زنجان و طارم بود. وی عمری در اداره فرهنگ به معلّمی و مدیریت پرداخت و در سال 1357 بازنشسته شد. وی به دو زبان ترکی و فارسی آثاری از خود برجای گذاشته که در جای خود سهم مهمی در ارتقاء سطح فرهنگ و هنر شهر داشته است. استاد روحانی در هشتم تیرماه 1368 شمسی وفات کرد. مجموعه آثار وی به نام «تحفه طارم» به همّت محمدکاظم مکملی توسط انتشارات عود زنجان در سال 1386ش به چاپ رسید. از آثار ماندگار مرحوم روحانی مدیریت و جمع‌آوری و چاپ کتاب «فرهنگنامه زنجان»می‌باشد که در سال 1347 شمسی در چاپخانه پرچم چاپ شده بود. این کتاب منبع مهمی برای زبان، فولکلور و مدنیت زنجان می‌باشد. برای شناخت زبان ترکی مردم زنجان و معلّمان دهه‌های گذشته زنجان این مجموعه منبع منحصر به فردی است.

2-   کریم زعفری

استاد کریم زعفری هم در عرصه مطبوعات زنجان و هم در زمینه ادبیات ترکی و زبان مادری اهالی خمسه از بنیانگذاران و پیشکسوتان محسوب می‌شود. وی در سال 1297 شمسی در زنجان متولد و در تاریخ 24/12/1376 شمسی وفات نمود. استاد زعفری سردبیری نشریه شهنواز چاپ زنجان بود و بعدها صدای‌خمسه به صاحب امتیازی و مدیرمسئولی وی منتشر شد. از مرحوم زعفری شعرهای فراوانی به ترکی و فارسی باقی مانده است که فقط قسمت اندکی از آن در چند مجموعه به چاپ رسیده و در دسترس عموم قرار گرفته است. کتاب نوبر مجموعه اشعار فارسی، ایلانچی اشعار ترکی و حسین شاهکار آفرینش از وی چاپ شده است. استاد زعفری در اواخر عمر مسئول سرویس ادبیات ترکی هفته‌نامه پیام‌زنجان تحت عنوان سیمای سخنوران زنجان بود که در آنجا با زحمات زیاد قسمت مهمی از تاریخ ادبیات ما را جمع‌آوری و به چاپ رساند.

3-  حسین منزوی

شناخته شده‌ترین شاعر زنجانی در سطح کشور حسین منزوی می‌باشد. وی در مهرماه سال 1325 شمسی در زنجان متولد شد. در دانشگاه ادبیات خواند و وارد محافل مطبوعاتی و ادبی مدرن تهران و زنجان شد. غزل‌های او که حلقه اتصال غزل شهریار به غزل امروزی است در نوع خود خلاقانه و تأثیرگذار است که در غزل فارسی انقلابی به پا کرد. غزلیات او در چندین مجموعه چاپ شده است. پدر وی استاد محمدمنزوی نیز از شاعران پیشکسوت و معلّمان قدیمی زنجان بود. از استاد منزوی علاوه بر شعرهای فارسی به زبان مادری یعنی ترکی نیز آثاری در مجموعه‌های مختلف چاپ شده است، امّا هنوز کلیات آن منتشر نشده است. از چند سال پیش که قرار بود شعرهای ترکی وی در مجموعه ای با نام «دومان» چاپ شود هنوز عملی نشده است. وی یکی از بهترین کتاب‌ها در مورد شعر شهریار را تحت عنوان «این ترک پارسی گوی» نوشته است. «تیغ زنگ‌زده» نیز ترجمه ای از افسانه‌های ترکی آذربایجان است. این شاعر بزرگ در 17 اردیبهشت سال 1383 ش حیات جسمانی خود را به پایان برد و در قبرستان پایین زنجان به خاک سپرده شد. در سنگ قبر وی اینگونه نوشته شده است: «نام من عشق است آیا می‌شناسیدم؟»

4-   زین‌العابدین امیدی

(وافد زنجانی( استاد امیدی فرزند مرحوم عاصم زنجانی در سال                   1312ش در زنجان متولّد شد. وی عمری را در خدمت فرهنگ و ادبیات زنجان زیست و علاوه بر تربیت شاگردان زیاد، آثاری از خود به جا گذاشت که در تاریخ ادبیات زنجان تأثیر فراوانی گذاشته و خواهد گذاشت. آثار فراوانی از ترکی و فارسی شامل مدح و مرثیه، غزل عاشقانه و عرفانی و ... از وی به یادگار مانده است. کتاب «محمودیه» اثر «ذبیحی زنجانی» کهیم مثنوی بلند وبه زبان ترکی بود و ناقص مانده و توسط مرحوم عاصم زنجانی تکمیل شده بود، به تصحیح و همت استاد امیدی چاپ و در اختیار علاقمندان قرار گرفت. متأسفانه در تعطیلات عید 1390 ش، این شاعر پیشکسوت دارفانی را وداع گفته و علاقمندان عرفان و ادبیات را از حضور خود محروم کرد. خدایش رحمت کناد.

5-   محبعلی قنبری

وی از شاعران فعال زنجان بود که سال‌ها در دبیرستان‌ها و تربیت معلّم زنجان ادبیات تدریس کرد. وی بعد از بازنشستگی در انجمن‌های ادبی حضوری فعال داشت. شب‌های شعر زیادی به همّت او تشکیل می‌شد. بعدها انجمن ادبی فریاد با پیگیری‌های ایشان تشکیل شد. متأسفانه این شاعر زنجانی نیز در سال 1390 دار فانی را وداع گفت.

6-   احمد رمضانی، دلکش زنجانی

دلکش زنجانی از پشکسوتان ادبیات مرثیه زنجان محسوب می شود. وی که انسانی عارف مسلک و بی توجه به ظواهر مادی بود در سرودن رباعی ها و مراثی شورانگیز برای شهدای کربلا به زبان ترکی مهارت و معروفیت خاصی داشت. سروده‌های ایشان سال‌ها ورد زبان مردم زنجان بود. این شعر مشهور نیز از اوست: «یا حسین بو جمع‌دن یکسر سلام اولسون سنه بیزدن ای فرزند پیغمبر سلام اولسون سنه» وی دو کتاب مرثیه چاپ کرده بود به نام‌های «ریاض المصائب» و «قیام حسینی». مرحوم دلکش که در سال 1300 شمسی متولد شده بود در بهمن ماه سال 1390 شمسی وفات کرد. چند سال پیش ماهنامه بایرام مصاحبه ای با وی انجام داد که مورد توجه خوانندگان هم قرار گرفت. یادش به خیر.

ناصر منظوری

برکت­ لردن یئددی­سین قویماق!

(از آن­هایی که "برکت" به حساب می­ آیند هفت­ تایش را گذاشتن!)

نقشه محمود کاشغری، اولین نقشه جهان

نویسنده : محمد چیتگز

دیلماج: حمید بیات

محمود کاشغری را می توان بزرگترین زبان شناس تمامی دوران ها دانست. وی نه تنها در زمان خود، بلکه بعد از آن نیز در تمامی مناطق ترک زبان نامی مطرح بوده است. دیوان لغات الترک تنها یک فرهنگ لغت نیست، بلکه منبع جامعی از زبان شناسی و شیوه شناسی ترک زبانان می باشد. اساس تحقیق ما در این مقاله در مورد نقشه محمود کاشغری می باشد که در دیوان لغات الترک.....

http://tarikhezanjan.blogfa.com/

گزارشی از سلطانیه به قلم یک خبرنگار زنجانی+ عکس

 کیشی دیوارین دؤشونه دایاندی / «حسنک‌«ین گئجه‌سی

یازار: رامین سلطانی

چئویرن: علی محمد بیانی

نئچه‌نجی، گئجه گلرکن دئییرم: « بئیگیم، آی منه ناغیل دیین بئیگیم، هئچ بیلیرسنمی، بو گئجه‌لرین تئزلیکجه قورتارماسینا و ناغیلین قورتارماماسینا نه قدر سئوینجیمیز وار؟!» بئیگیم، من آللانسام‌دا عجیبه دئییل. کاتب ده یازماق‌دان قالیبدیر. ای بختی جاوان ملک، من سیزی یازیرام. یازماغا سئوگیمین قالماماغینی یازمیشام. و الّا اویخودا، ملکین گؤزلرین‌دن قاچماغا او قدر جسورلوق قالماییبدیر.

من یازیرام قالماق اوچون. جادو چیراغی‌نین «غول»و اولسادا، هئچ قورخوم یوخدور. من اونو ال‌ده ائده‌جم. من وارام و یازیرام. آیاغا قالخماغا گوجوم ده قالماسا، سن منی اونوتما، من بونلاری اونون نفسی‌نین برکتینه یازیرام. دئدی: سدره المنتهی ده دایاندیغیما گؤره کرامت صاحیبی اولموشام. آشاغی دونیایا بیر باخدیم. و گونش مشرق‌دن دوغولارکن، بئیگیم، تعجبلنمه، من یوخلاماغی اوندان اؤیرنمیشم. او دونیانی اؤز سینه‌سینده راسلادی و یئددی ایلین ایچینده بیر لحظه ده یاتمادی.

کاتب بیزیم یئددی جام شرابی بیر نفس‌ده ایچدیگیم‌دن، یاریم باتمان یازارسا هئچ یازماسین. و ایندی دونیانی گزمه‌گه، عجبا انگیمیزی قاباغا وئرمیشیک.

یاخشی، نه قدر بو گون‌لرین واختیندا گئتمه‌سی، خوشوموزا گلیر. قوی کیشی یاتماغا جسور اولماسین کی اولماسین. من حئیرانلیغیمی ملک‌دن اؤیرنسم ده، باشی اوجالیغیمی دا اوندان اؤیرنمیشم. او منه دئدی یاز کاتب. یاز کی بیزیم ناغیل سؤیله‌ین شهرزاد ایله حکایتیمیز،  سنین جوهرین‌له آغ قرطاسین دولاشان کیمی، دولاشیبدیر. اونون اؤلومونو سئومه‌ریک، چون بیزیم اؤلوموموزدور. بئیگیم سن بیزیم اؤزوموزسن. اؤزوموزدن قاچمامالی‌ییق. بیز یازیلماق اوچون دایانمیشیق. دونیانین بوتون آنانالارینا ندا وئرین تپه دن دیرناغا آغ گئیسینلر، بیز دونیادان کؤنول اوغورلامیشیق. بیز سیزین سَلوی قامتیزه اوتولموشوق و تیکیلمیشیک. بیزیم دوداق‌لاریمیزین گولمگ‌له نه ایشی؟ کاتب یازدی او بیزدن دئییل. بیز دونیایا یازغی تیکمیشیک و حیاتین زورون تاپمیشیق.

 -       حسنک هارداسان؟

بیزده ائله اوراداییق. اوزاق‌لاردان اوزاق‌لاردا. عجبا ائشیدیلیریک و ائشیدیریک. اینسیله‌نیریک و اینسیلیریک. یازیلیریق و یازیریق. گئجه‌نین آیازی شافاق آتارسا، اونا سؤله‌یین قیراق‌دا قالسین. آخی بئیگیم، حسنک‌ین ناغیلین باشلاییبدیر.

کیشی دیوارین دؤشونه دایاندی. او آندا، ایکی گوللَه‌نین صفیری، فضانی یاردی.  

مطالب خواندنی از برادران لر در این آدرس:

http://zaramoosh.blogfa.com/post-296.aspx

1- وضعیت زبان های مردم لر در سال 2050
 نباید با قاطعیت گفت زبان لری

در حال نابودی است

باید در مقابل زبان مادری مسئولیت‌پذیر باشیم و مسئولیت‌ پذیری به معنای تعصب و بازگشت به گذشته و مقاومت در برابر تحولات محیطی نیست. بنابراین ضمن‌ این ‌که باید تلاش کنیم به همه‌ی زبان‌های مادری سراسر دنیا احترام بگذاریم و تکثر فرهنگی را به رسمیت بشناسیم این نکته را نیز بپذیریم که صیانت از زبان به معنای صحبت نمودن با همان کلمات و اصطلاحات قدیمی نیست

 ویژه نامه لور به مناسبت روز جهانی زبان مادری، پنج شنبه به صورت کتابچه الکترونیکی منتشر می شود.......

سلطانیه زنجان در 10 پرده

فوریه آیی نین 21 ی و (اسفند)بایرام آیی نین 2 سی دونیالیق آنا دیلی گونو، بوتون

دیل قانان و دیل سئون انسان لارا دونیانین هر یئرینده اولوب یاشاییرلار، اوغورلو و موبارک اولسون.

بو شعری تقدیم ائدیرم کؤرپه اوشاق لاریمیزا:

بایرام مجله سی نین اصلی و رسمی سایتی(دوشرگه سی)

یاخین چاغ لاردا ایشه باشلایاجاق.

بو سالیغی اونوتمایین:

bayramzangan.com

شاه جنگ ترکان با مغولان

 ع.م.بیانی

 اگر چه ترکان و مغولان دارای ریشه مشترک زبانی؛ یعنی هر دو مربوط به زبان‌های التصاقی(پیوندی) یا بهتر بگوییم«آسیایی»هستند، امّا همیشه این دو قوم بزرگ آسیایی دارای فرهنگ، دین و جغرافیای جداگانه بوده اند. ترکان بیشتر بومی غرب آسیا و اطراف دریاچه خزر و مغولان بیشتر بومی شرق آسیا هستند. در طول تاریخ اگر در چه در مقطعی قسمتی از ترکان تابع لشکر مغول شده‌اند؛ اما همیشه با ایشان در حال مبارزه بوده‌اند. ترکان قاراخانی(موسوم به آل افراسیاب)، ترکان بیگدلی خوارزمشاهی (سلطان محمد خوارزمشاه و جلال‌الدین پسرش) ترکان سلجوق آناتولی، شیروانشاهیان آذربایجان و ترکان ممالیک مصر و شام در برابر مغولان مقاومت‌ها کرده‌اند که بعضی پیروز و بعضی شکست خورده‌اند. توسعه طلبی«چنگیز»و بی تدبیری«سلطان محمد خوارزمشاه»و کشتن بازرگانان و سفیر چنگیزخان باعث حمله او به قلمرو خوارزمشاهیان شد. «برتولد اشپولر» یکی از علل شکست خوارزمشاه در مقابل مغولان را چنین می نویسد:

قارا قوشون ایچینده، اولدوزلاردا وار

آجی شکلات!

چند سال پیش بود که برای کاری به یکی از شهرهای ترک نشین ایران (فیروزآباد) رفته بودم. برای سفارش غذا وارد یکی از رستورانهای آن شدم. البته پس از من مادری به همراه فرزندش و یک خانم دیگر نیز وارد شدند. من سفارش غذا را داده و منتظر بودم تا سفارشم آماده بشه. در همین حین آن فرزند کوچک شروع به گریه و بهانه گرفتن کرد و مادر نیز برای آرام کردن کودکش با او به زبان فارسی چیزهایی گفت. اینجا رو داشته باشین تا بریم ادامه …

دنیای آنلاین و زبان‌های مادری

کمپین شهروندان زنجانی برای نجات دریاچه اورمیه:

http://www.zanganurmu.blogfa.com

تخت جمشید از نگاهی دیگر!

در مطلب پیش روی، تلاش می‌کنیم با ارایه یک مثال با استدلال‌های کافی، نشان دهیم که چگونه متخصصان تاریخی فرستاده شده از طرف دانشگاه‌های غرب (در اینجا دانشگاه شیکاگو) با جعل و دروغ درباره تاریخ پیش از اسلام ایران و دستکاری و فریب در ابنیه تخت جمشید و ساختن داستان‌های خیالی درباره آن، زمینه‌های فریب بخشی از جامعه را فراهم آورده‌اند تا با بهره از آن، زمینه‌های تفرقه افکنی بین مردم مسلمان ایران و دیگر مسلمین منطقه را فراهم کنند.

برای اثبات بهتر بحث، آرایه‌های دیداری که از طرف مهندسان معماری کشور ـ در پاسخ به درخواست دفتر مطالعات و تدوین تاریخ ایران تحت مدیریت آقای عباس سلیمی نمین ـ نیز در گزارشی رسمی پذیرفته شده، مبنا قرار گرفته و از ورود به حوزه‌هایی که در مورد آنها اتفاق نظر نیست، پرهیز شده است.

ما در اینجا نمی خواهیم به کل تاریخ هخامنشیان و بحث‌هایی که درباره آنها هست، بپردازیم، بلکه می‏خواهیم به یک نکته اساسی و مغفول مانده اشاره کنیم که می‌تواند مانند نقطه عطفی رفتار کند.

مورخان غربی فعال در حوزه تاریخ ایران ـ که همگی یهودی هستند ـ دلیل برتری هخامنشیان بر تمدن‌های قدیمی این سرزمین را بنای تخت جمشید معرفی می‌کنند. این بنا از دوران پهلوی به سمبل ناسیونالیسم در ایران تبدیل شده است که جشن‌های 2500 ساله اوج این نمایش بود. نکته مهم غافل مانده این که آیا این محوطه (تخت جمشید).......

سس قایدالاری، سؤز قایدالاری(۲)

سؤز قایدالاری یا جمله قورولوشو

(= دستور زبان/ نحو)

سؤز(=کلام) جمله‌دن تشکیل تاپیر و جمله سؤزجوک(کلمه)دن. آمما تورکجه ده کلمه نین بؤلومو بئله دیر:

کلمه(سؤزجوک)      

الف) باغیم‌سیز(معنالی/ مستقل)

.......

سس قایدالاری- سؤز قایدالاری(۱)

هر دیلین اؤزونه گؤره مخصوص و اؤزل قایدا و قانون‌لاری وار، بو قایدا و قانون‌لاری

 ایکی بؤلومه بؤلمک اولار:

بیرینجی بؤلوم:

 سس قایدالاری یا سس قورولوشو (قواعد واجی/ فنوتیکphonetic)

سس‌لر هر دیلده ایکی بؤلوم دور:

1/1= سسلی‌لر (= مصوّت‌لر)

سسلی‌لر بوتن کلمه‌لره لازیم دیر. یعنی اولماسالار هئچ کلمه تلفظ اولماز. هر هیجادا(=بخش‌ده) حتماً بیر سسلی وار.  تورکجه ده دوققوز/9 سسلی وار. اونلارین 4 سسلی‌سی قالین (= پسین) و 5 سسلی‌سی اینجه(= پیشین) دیر.

بو جدولده کی سسلی‌لر قالین(=پسین) دیر.... 

انتشار تمبر یادبود برای شاعر پیشکسوت زنجانی

بایرام: جمعی از دوستداران استاد عباس بابایی متخلص به «سؤیلر» در یک اقدام فرهنگی، تمبر یادبودی برای پاسداشت وی منتشر کردند. عباس بابایی شاعر زنجانی متولد 1322 زنجان است که تا به حال آثارفراوانی از او در مطبوعات کشور منتشر شده است. بابایی که اکثر آثار خود را به زبان مادری مردم زنجان پدید آورده است، یکی از صاحب سبکان ادبیات معاصر آذربایجان می باشد. همچنین وی اشعار خود را در چند جلد چاپ کرده است که به شرح ذیل می باشد:

1-            گلیرم(مجموعه شعر تورکی)

2-            رد خون بر سنگ(شعر فارسی)

3-            آییق گئجه‌لر(شعر تورکی)

برای ایشان و شاگردان و دوستدارانش آرزوی موفقیت داریم.

یادی از همراز روزهای تنهائی ام استاد زین العابدین امیدی«وافد»

استاد زین العابدین امیدی، متخلص به «وافد»، در سال 1312 شمسی در محله زینبیه زنگان به دنیا آمد. پدر وی مرحوم استاد عاصم زنجانی از شاعران اهل بیت بود که صاحب آثاری در مدح و مرثیه و غزل است. استاد وافد، به همراه حبیب الله منطقی زنجانی از سال 52 شروع به ترجمه قرآن به زبان تورکی می کنند که موفق به ترجمه پنج جزء از قرآن می شوند. وی در فروردین سال 1390 شمسی در زنجان دار فانی را وداع گفت. از وی مجموعه شعری به نام «نغمه موزون» به چاپ رسیده است. اشعار فارسی و ترکی فراوانی از ایشان به یادگار مانده که امیدواریم روزی منتشر و در اختیار علاقمندان ادبیات قرار گیرد. ماهنامه بایرام در اردیبهشت سال1387 ....

نگاهی به بزرگترین داستان حماسی جهان

«ماناس» کتابي است بسيار بزرگ. به گونه اي که شمار نوسيندگان و ناشران آن به دهها هزار تن مي رسد. قرن هاي متمادي بود که ماناس کماکان به صورت کتابي کامل در نيامده بود و هيچ کسي نمي توانست آن را کاملاً بخواند. تا اينکه در دهه 80  قرن گذشته شخصي سالخورده تورك قيرقيزي به نام «جوسوپو مامايي» با بيش از 3 سال زحمت و مشقت و با اتکا به نيروي محافظه فوق العاده قوي توانست بيش از 115هزار بيت از حماسه ماناس را بخواند......

نگاهی به یکی از قدیمی ترین آثار کلاسیک تورکی

کتاب قوتادقو بیلیگ در سال 1069 میلادی ( 448 هجری ) از طرف یوسف اولوغ حاجب خاص به رشته نظم در آمده و به سلطان قراخانی بغراخان تقدیم شده است. در برابر نگارش این اثر ارزنده، لقب حاجب خاص که یکی از بالاترین عناوین آن زمان بود به وی داده شده است......

چینار مئشه‌سی

 چینار مئشه‌سینده، یاییلدی بیر گون

ییخیلان چینارین، قانلی نعره‌سی

گؤردولر بالتادیر، قیریر بیر به بیر

گؤی‌لره قووزانیر،باغیرتی سسی

قوجا بیر چینارا، خبر دئدیلر

بلکه چاره قیلسین، اونون نفسی

سؤیله‌دی: «آمان دیر، قورخون بالتادان

چون اؤزوموزدن دیر، اونون دسته‌سی

***

بو شوملو وحدت‌دن، قوجا مئشه‌نین

نه چیناری گولر، نه ده ایده‌سی

بالتانی دسته‌سیز، قویالیم گرک

یوخدو بو فتنه‌نین، باشقا چاره‌سی»

ع.م. بیانی/ زنگان 25/آذر/ 1389- پاییز 2010